اگزما چیست
اگزما چیست؟
علل ایجاد و راه‌های درمان و کنترل آن
اگزما که در پزشکی با نام «درماتیت» شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین بیماریهای التهابی پوست است. این عارضه می‌تواند در هر سنی بروز کند و معمولاً با علائمی مانند خشکی شدید پوست، خارش، قرمزی، پوسته‌پوسته شدن و گاهی ترک یا التهاب همراه است. اگزما مسری نیست، اما در صورت کنترل نشدن می‌تواند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
اگزما چگونه ایجاد می‌شود؟
اگزما معمولاً به دلیل ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می‌شود و یک علت واحد ندارد. مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز اگزما عبارت‌اند از:
1️⃣ زمینه ژنتیکی
افرادی که سابقه خانوادگی اگزما، آسم یا آلرژی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به اگزما هستند. در این افراد سد دفاعی پوست ضعیف‌تر است و پوست به‌راحتی دچار خشکی و التهاب می‌شود.
2️⃣ خشکی پوست
خشکی شدید پوست یکی از اصلی‌ترین دلایل اگزماست. زمانی که رطوبت طبیعی پوست کاهش پیدا می‌کند، پوست توان محافظتی خود را از دست داده و مستعد خارش و التهاب می‌شود.
3️⃣ عوامل محیطی
سرما و هوای خشک، گرمای زیاد، تعریق، آلودگی هوا و تماس با شوینده‌ها و مواد شیمیایی قوی می‌توانند باعث تشدید یا شروع اگزما شوند.
4️⃣ حساسیت‌ها و آلرژی‌ها
برخی مواد غذایی، مواد آرایشی و بهداشتی، عطرها، فلزاتی مانند نیکل و حتی گردوغبار می‌توانند در برخی افراد واکنش‌های آلرژیک ایجاد کرده و باعث بروز یا تشدید اگزما شوند.
5️⃣ استرس و فشارهای عصبی
استرس نقش مهمی در تشدید علائم اگزما دارد و می‌تواند باعث عود مجدد بیماری شود.
علائم شایع اگزما
علائم اگزما بسته به شدت آن متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:
خشکی و زبری پوست
خارش شدید (به‌ویژه در شب)
قرمزی و التهاب
پوسته‌پوسته شدن
ترک‌خوردگی پوست
در موارد شدید، ترشح یا ضخیم شدن پوست
راه‌های درمان و کنترل اگزما
اگرچه درمان قطعی برای اگزما وجود ندارد، اما با رعایت اصول مراقبتی می‌توان علائم آن را تا حد زیادی کنترل کرد.
1️⃣ مرطوب نگه داشتن پوست
مهم‌ترین اقدام در درمان اگزما، استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌هاست. کرم‌ها و لوسیون‌های مناسب پوست خشک و حساس به تقویت سد دفاعی پوست کمک می‌کنند.
2️⃣ پرهیز از عوامل محرک
استفاده از شوینده‌های ملایم، اجتناب از محصولات معطر، کاهش تماس با آب داغ و پوشیدن لباس‌های نخی می‌تواند از تحریک پوست جلوگیری کند.
3️⃣ اصلاح سبک زندگی
مدیریت استرس، خواب کافی و نوشیدن آب به میزان مناسب در کنترل علائم اگزما بسیار مؤثر است.
4️⃣ درمان دارویی
در موارد متوسط تا شدید، پزشک ممکن است کرم‌های ضدالتهاب یا داروهای موضعی تجویز کند. استفاده از این داروها باید حتماً تحت نظر پزشک باشد.
انواع اگزما
اگزما فقط یک نوع نیست و بسته به علت و محل درگیری پوست، به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. شناخت نوع اگزما به انتخاب روش درمان و پیشگیری مناسب کمک می‌کند.
1️⃣ اگزمای آتوپیک (Atopic Dermatitis)
شایع‌ترین نوع اگزماست و معمولاً از کودکی شروع می‌شود. این نوع اغلب با سابقه خانوادگی آلرژی، آسم یا تب یونجه همراه است. خشکی شدید پوست و خارش مزمن از علائم اصلی آن هستند.
2️⃣ اگزمای تماسی (Contact Dermatitis)
در اثر تماس مستقیم پوست با مواد محرک یا حساسیت‌زا ایجاد می‌شود.
مانند:
مواد شوینده
مواد آرایشی
فلزات (مثل نیکل)
عطرها و اسانس‌ها
با حذف عامل محرک، این نوع اگزما معمولاً بهبود پیدا می‌کند.
3️⃣ اگزمای سبورئیک
بیشتر نواحی چرب پوست مانند صورت، پوست سر و اطراف بینی را درگیر می‌کند. این نوع اگزما معمولاً با پوسته‌ریزی و قرمزی همراه است و در نوزادان (کلاه گهواره) و بزرگسالان دیده می‌شود.
4️⃣ اگزمای دیس‌هیدروتیک
این نوع اگزما معمولاً به‌صورت تاول‌های کوچک و خارش‌دار در کف دست‌ها و پاها ظاهر می‌شود و می‌تواند با استرس، تعریق یا تماس با مواد شیمیایی مرتبط باشد.
5️⃣ اگزمای سکه‌ای (نومولار)
به شکل لکه‌های گرد و سکه‌مانند روی پوست دیده می‌شود و بیشتر در افراد با پوست خشک شایع است.
رعایت موارد زیر می‌تواند در جلوگیری از اگزما یا تشدید آن موثر باشد:
راه‌های پیشگیری از اگزما
اگرچه همیشه نمی‌توان از بروز اگزما جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات می‌تواند خطر ابتلا یا شدت علائم را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد.
✅ 1. حفظ رطوبت پوست
استفاده از کرم بلافاصله بعد از حمام
✅ 2. پرهیز از مواد محرک
انتخاب شوینده‌های ملایم و بدون عطر
اجتناب از محصولات آرایشی حاوی الکل و اسانس قوی
✅ 3. اصلاح عادات حمام
کوتاه کردن زمان حمام
استفاده از آب ولرم به‌جای آب داغ
✅ 4. انتخاب لباس مناسب
پوشیدن لباس‌های نخی و نرم
پرهیز از پارچه‌های زبر و مصنوعی
✅ 5. کنترل استرس
جمعبندی
مدیریت استرس و فشارهای عصبی نقش مهمی در پیشگیری از عود اگزما دارد.
استفاده از مرطوب‌کننده پوست در طول روز، حتی در صورت نداشتن علائم بیماری، زیرا استفاده از مرطوب‌کننده بعد از استحمام باعث می‌شود که رطوبت پوست شما حفظ شود.
استفاده از روغن‌های مناسب و مرطوب‌کننده در آب حمام، برای افرادی که دارای پوست خشک و مستعد اگزما هستند.
استفاده از مرطوب کننده‌های مختلف موجود در بازار، با صلاحدید متخصص بیماریهای پوست برای جلوگیری از ایجاد حساسیت پوستی لازم است.
استفاده از لباس‌های نخی و پنبه‌ای، استفاده از صابون‌های ضد باکتریایی، استفاده از آب ولرم و دوش کوتاه مدت، ماساژ آرام پوست بدن و استفاده از حوله نرم، پرهیز از خوردن غذاهای آلرژی زا نیز در جلوگیری از حساسیت پوستی موثر است.
عدم استفاده مستقیم از حلال‌های ضدعفونی‌کننده، پرهیز از قرار گرفتن مستقیم در برابر گرما، سرما و نور خورشید، استفاده از مرطوب‌کننده در زمستان و تابستان در بهبود بیماری کمک کننده است.
استفاده از دستکش یا بانداژ کردن محل زخم و بثورات در افراد مبتلا به حساسیت پوستی برای جلوگیری از خارش پوست، توصیه می‌شود. همچنین کوتاهی ناخن‌ها هم از موارد ضروری به شمار می‌آید.
